در این چند سال با گسترش شبکه های اجتماعی مثل اینستاگرام و علی الخصوص یوتیوب، ساختن کلیپ های طنز، ویدیوهای سرگرم کننده و به ویژه دوربین مخفی های خیابانی به یکی از سریع ترین راه ها برای جذب مخاطب و گرفتن بازدیدهای میلیونی تبدیل شده است.
بسیاری از تولیدکنندگان محتوا و بلاگرها برای اینکه ویدیوی آنها دست به دست بچرخد و به اصطلاح وایرال شود، سراغ ایده های عجیب و هیجان انگیز می روند تا واکنش های واقعی و لحظه ای مردم را جلوی دوربین ثبت کنند.
حال با بیشتر شدن رقابت بین پیج های ویدیویی و تلاش برای گرفتن لایک و دنبال کننده بیشتر، شکل این ویدیوها نیز تغییر کرده است و خیلی از اوقات به جای یک شوخی ساده و خنده دار، شاهد چالش های ترسناک، شوخی های فیزیکی خطرناک و یا غافلگیر کردن افراد در موقعیت های نامناسب هستیم که دیگر جنبه سرگرمی ندارد.
در ادامه این مقاله بررسی می کنیم که چرا برخی از این دوربین مخفی ها و شوخی های فضای مجازی می توانند بسیار حادثه ساز باشند و اگر در جریان ساختن یا پخش کردن این ویدیوها آسیبی به کسی وارد شود، از نظر قانونی چه مسوولیتی برای سازنده کلیپ به وجود می آید.
هدف اصلی از ساخت ویدیوهای طنز و دوربین مخفی، ایجاد لحظات شاد برای مخاطبان است؛ اما مشکل از جایی شروع می شود که سازندگان این کلیپ ها بدون در نظر گرفتن شرایط روحی، سنی و جسمی افراد رهگذر، آنها را در موقعیت های استرس زا قرار می دهند. مهمترین خطراتی که در پشت صحنه این ویدیوها رخ می دهد بدین صورت می شود :
1. شوک عصبی و ترس ناگهانی : در بسیاری از کلیپ ها دیده می شود که فردی با ماسک ترسناک، صدای بلند و یا ایجاد صحنه تصادف و درگیری ساختگی، ناگهان جلوی مردم می پرد. سازنده ویدیو نمی داند که شخص مقابل ممکن است بیماری قلبی، فشار خون، مشکل تنفسی و یا بارداری داشته باشد و همین ترس لحظه ای می تواند باعث سکته، بیهوشی یا سقط جنین شود.
2. صدمات جسمی در زمان فرار یا عکس العمل طبیعی : وقتی انسان در موقعیت ترس یا غافلگیری قرار می گیرد، به صورت ناخودآگاه یا فرار می کند و یا از خودش دفاع می نماید. در همین حین ممکن است فرد از پله پرت شود، به زمین بخورد و استخوان دست یا پای او بشکند، یا به سمت خیابان بدود و با خودرو تصادف کند.
3. درگیری فیزیکی و دعوا در محل : همه افراد در برابر شوخی های خیابانی یا خراب شدن لباس و وسایلشان واکنش آرامی نشان نمی دهند. در موارد زیادی، فردی که سوژه دوربین مخفی شده است به شدت عصبانی می شود و قبل از اینکه متوجه شود ماجرا فقط یک فیلمبرداری بوده است، کار به درگیری شدید، ضرب و جرح و آسیب دیدن خودِ فیلمبردار یا بازیگران کلیپ می کشد.
یکی از اشتباهات رایج در بین کسانی که کلیپ های چالشی و شوخی های خطرناک می سازند این است که فکر می کنند چون نیت بدی نداشته اند و فقط قصدشان خنداندن مردم یا ساختن ویدیو بوده است، اگر اتفاقی برای کسی بیفتد دادگاه آنها را مقصر نمی داند.
طبق ماده ۵۰۱ قانون مجازات اسلامی، هرگاه کسی به روی شخص دیگری سلاح بکشد یا سگی را به سمت او برانگیزد و یا هر کار دیگری که باعث ترسیدن او می شود (مثل داد زدن یا غافلگیر کردن در دوربین مخفی) انجام دهد و آن شخص در اثر همین ترس بمیرد یا مصدوم گردد، یا در حال فرار کردن به خودش آسیبی بزند (مثلا زمین بخورد و بدنش کبود شود یا بشکند)، کسی که باعث ترسیدن او شده است مجرم می باشد و باید دیه کامل صدمات یا فوت را پرداخت نماید.
بنابراین حتی اگر سازنده ویدیو دست هم به طرف مقابل نزده باشد، ولی کاری کرده باشد که شخص از ترس آسیب ببیند، از نظر قانونی مسوولیت این اتفاق با او است و در صورت شکایت کیفری شخص درگیر ماجرا خواهد شد.
بخش دیگری از مشکلات این کلیپ ها، مربوط به زمانی است که فیلم ضبط شده بدون اجازه گرفتن از شخص، در اینستاگرام، یوتیوب یا سایت های ویدیویی منتشر می شود. گاهی اوقات فردی که در ویدیو غافلگیر شده یا واکنش بدی نشان داده است، با پخش شدن تصویرش در فضای مجازی دچار آبروریزی در محل کار یا خانواده خود می شود.
بر اساس قوانین جرایم رایانه ای (ماده ۷۴۵ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی)، اگر کسی فیلم، عکس یا صدای خصوصی دیگران را بدون رضایت آنها در فضای مجازی منتشر کند و باعث ضرر یا هتک حیثیت و بردن آبروی آنها شود، مرتکب جرم شده است و علاوه بر جبران خسارت، به مجازات حبس و یا جزای نقدی محکوم می گردد. همچنین اگر خودِ شوخی انجام شده در خیابان باعث آزار و اذیت مردم و به هم زدن نظم عمومی شود، پلیس و دادسرا می توانند با سازندگان ویدیو برخورد قانونی انجام دهند.
در عمل، زمانی که یک شوخی ویدیویی یا چالش فضای مجازی به آسیب دیدگی جسمی، شکستگی، کبودی و یا بردن آبروی افراد در شبکه های اجتماعی ختم می شود، پیگیری پرونده مسیر قانونی خاص خود را دارد. فرد آسیب دیده برای گرفتن دیه صدمات باید به کلانتری و پزشکی قانونی مراجعه کند و برای حذف ویدیو و شکایت از منتشرکننده نیز باید مستندات را از طریق پلیس فتا و دادسرای جرایم رایانه ای پیگیری نماید.
از آنجایی که اثبات رابطه بین ترساندن در دوربین مخفی و آسیب وارد شده به بدن و همچنین تنظیم شکواییه دقیق برای جرایم فضای مجازی نیاز به آشنایی با مواد قانونی دارد، بهترین کار این است که چه افرادی که قربانی این شوخی های خطرناک شده اند و چه تولیدکنندگان محتوایی که ناخواسته درگیر چنین پرونده هایی گشته اند، قبل از هر اقدامی با یک وکیل کیفری و جرایم سایبری مشورت کنند تا با بررسی مدارک و فیلم های موجود، بهترین مسیر قانونی را برای دفاع از حقوق خود پیش بگیرند.
